Opisana niżej sytuacja jest złożona z kilku historii i zmieniona tak, żeby nie dało się rozpoznać żadnej osoby.
Pani Kasia ma trzydzieści trzy lata. Dwa lata temu zrobiła tablicę wizji, codziennie rano wizualizowała własną pracownię i powtarzała, że jest już osobą, która z niej żyje. Rzuciła etat, wydała oszczędności na sprzęt i lokal, bo „wszechświat odpowiada na pewność, a nie na wahanie”. Po roku zamknęła działalność. Na konsultacji najbardziej boli ją nie strata pieniędzy, tylko jedno zdanie, które słyszy w głowie: „Widocznie miałam złe wibracje. Za mało wierzyłam”.
Prawo przyciągania, czyli przekonanie, że myśli i nastawienie same ściągają do nas zdarzenia, jest jednym z najpopularniejszych haseł rozwoju osobistego. Michael A. Singer w książce „Nieskrępowana mądrość. W poszukiwaniu odpowiedzi” (Galaktyka 2026) odpowiada na pytanie, czy warto się na nim skupiać. Jego odpowiedź jest zaskakująco trzeźwa. Sprawdzam ją razem z badaniami.
Co mówi książka
Singer pisze, że w prawie przyciągania jest trochę prawdy, ale nie taka, jaką ludzie sobie wyobrażają. Głodny człowiek zauważa restauracje, samotny zauważa ludzi, przestraszony wszędzie widzi zagrożenia. Nie działa tu żadna mistyczna siła, tylko umysł, który filtruje świat przez własne pragnienia i lęki. Psychologia ma na to wiele dobrze zbadanych nazw, od uwagi selektywnej po skłonność do potwierdzania tego, w co już wierzymy.
Autor idzie dalej: próbę sterowania tym, co do nas przychodzi, nazywa ego bawiącym się w Boga i radzi raczej rzetelnie robić to, co życie stawia przed nami. Na pytanie czytelnika, jak „przyciągnąć” idealnego partnera, odpowiada, że sztywna wizja idealnej przyszłości jest przepisem na cierpienie. Z tym da się zgodzić. Mniej przekonujące jest zapewnienie, że jeśli odpuścisz, życie da ci dokładnie to, czego potrzebujesz. Tego nie da się sprawdzić, bo każdy wynik można uznać za „to, czego potrzebowałeś”.
Co pokazują badania
Wiara w manifestowanie jest powszechna i ma swoją cenę. Australijscy badacze opracowali w 2023 roku skalę mierzącą wiarę w to, że sukces można przyciągnąć pozytywnym mówieniem do siebie, wizualizacją i zachowywaniem się tak, jakby cel był już osiągnięty. W trzech badaniach na łącznie 1023 osobach ponad jedna trzecia uczestników podzielała takie przekonania. Osoby z wyższym wynikiem oceniały siebie jako bardziej udane i spodziewały się większych sukcesów w przyszłości. Częściej jednak pociągały je ryzykowne inwestycje, częściej miały za sobą bankructwo i częściej wierzyły, że mało prawdopodobny sukces osiągną szybko (Dixon, Hornsey i Hartley, 2023).
Przyjemne wyobrażenia potrafią osłabiać działanie. Gabriele Oettingen odróżniła pozytywne oczekiwania (opartą na doświadczeniu ocenę, że coś się uda) od pozytywnych fantazji (przyjemnego wyobrażania sobie spełnionego celu). Oczekiwania przewidywały większy wysiłek i lepsze wyniki. Fantazje przewidywały coś odwrotnego, między innymi w szukaniu pracy, nauce i relacjach (Oettingen i Mayer, 2002). W eksperymentach fantazjowanie o idealnej przyszłości obniżało pobudzenie organizmu potrzebne do działania, mierzone ciśnieniem krwi (Kappes i Oettingen, 2011). Pisałem o tym szerzej w tekście o tym, jak odzyskać nadzieję.
Działa marzenie połączone z przeszkodą i planem. Metaanaliza 94 testów pokazała, że plany typu „jeśli zdarzy się X, zrobię Y” wyraźnie zwiększają szanse realizacji celu (d = 0,65) (Gollwitzer i Sheeran, 2006). Połączenie wyobrażenia celu z wyobrażeniem przeszkody i takim planem dało w 21 badaniach z udziałem 15 907 osób efekt mały do umiarkowanego (g = 0,34). Autorzy zastrzegają, że po uwzględnieniu nieopublikowanych wyników może być mniejszy (Wang, Wang i Gai, 2021).
Ukryty koszt: wina za to, co cię spotkało
Najbardziej szkodliwa jest odwrotna strona prawa przyciągania. Jeśli dobre rzeczy przychodzą do tych, którzy dobrze myślą, to złe muszą przychodzić do tych, którzy myśleli źle. Pani Kasia obwinia swoje „wibracje” za upadek firmy, a nie brak poduszki finansowej czy trudny rynek. Ta sama logika dotyka ludzi chorych, którzy słyszą, że „przyciągnęli” chorobę albo że wyzdrowieją, jeśli tylko będą myśleć pozytywnie. Przegląd badań nie znalazł spójnego związku między nastawieniem a przeżyciem w chorobie nowotworowej. Pisałem o tym w tekście o toksycznej pozytywności.
Czego z tych badań nie wolno wyczytać
Nie wolno z nich wyczytać, że wiara w manifestowanie powoduje bankructwo. Badanie Dixona i współpracowników jest przekrojowe. Możliwe, że osoby skłonne do ryzyka chętniej sięgają po takie przekonania, a nie odwrotnie. Nie wolno też uznać, że marzenia szkodzą. Wyobrażanie sobie dobrej przyszłości jest naturalne i potrzebne. Problem zaczyna się wtedy, gdy wyobrażenie zastępuje sprawdzanie warunków i planowanie kroków, a porażka zamienia się w dowód własnej winy.
Wreszcie: badania nad pozytywnymi fantazjami prowadzono głównie na studentach i w kulturze zachodniej. Pokazują wyraźny kierunek, ale wielkość efektów w codziennym życiu może być różna.
Kompas: zamiast przyciągać, przybliżać
Preferowana przyszłość, ale konkretna. W terapii skoncentrowanej na rozwiązaniach też dużo rozmawiamy o przyszłości. Różnica polega na pytaniu: nie „jak się będziesz czuć”, tylko „co będziesz robić inaczej i kto to zauważy”. Opis zachowań, a nie nastroju, łatwo zamienić na kroki.
Przeszkoda. Zapytaj siebie: co we mnie lub w moim otoczeniu najbardziej może mi w tym przeszkodzić? Nie traktuj tej myśli jako „złej wibracji”. To najcenniejsza informacja w całym planie.
Skala. Od 0 do 10: gdzie dziś jesteś na drodze do celu? Co sprawia, że to nie zero? Odpowiedź pokazuje zasoby, na których można budować.
Mały krok. Ułóż jedno zdanie „jeśli… to…”. Na przykład: „Jeśli w środę po pracy poczuję zmęczenie, to i tak wyślę jedno zgłoszenie, zanim włączę serial”. A jeśli coś się nie uda, zadaj pytanie o warunki, a nie o swoje myśli: czego zabrakło, co mogę zmienić przy kolejnej próbie? O tym, kiedy warto zmienić cel zamiast się obwiniać, przeczytasz w tekście „Kiedy odpuścić?”.
Kiedy warto porozmawiać
Jeśli po nieudanym przedsięwzięciu, rozstaniu czy chorobie słyszysz w głowie, że „sam to przyciągnąłeś”, to zdanie zasługuje na uważne przyjrzenie się, a nie na kolejne afirmacje. W terapii szukamy tego, co realnie jest w twoim wpływie, i odkładamy to, co nigdy w nim nie było. Prowadzę terapię online, łącząc mapę, jaką daje psychotraumatologia, z terapią skoncentrowaną na rozwiązaniach. Umów się na konsultację.
Powiązane teksty: duchowe omijanie i jak podjąć decyzję, gdy boisz się złego wyboru.
Źródła
- Dixon, L. J., Hornsey, M. J., Hartley, N. (2023). „The Secret” to success? The psychology of belief in manifestation. Personality and Social Psychology Bulletin, 51(1), 49–65. doi:10.1177/01461672231181162
- Gollwitzer, P. M., Sheeran, P. (2006). Implementation intentions and goal achievement: A meta-analysis of effects and processes. Advances in Experimental Social Psychology, 38, 69–119. doi:10.1016/S0065-2601(06)38002-1
- Kappes, H. B., Oettingen, G. (2011). Positive fantasies about idealized futures sap energy. Journal of Experimental Social Psychology, 47(4), 719–729. doi:10.1016/j.jesp.2011.02.003
- Oettingen, G., Mayer, D. (2002). The motivating function of thinking about the future: Expectations versus fantasies. Journal of Personality and Social Psychology, 83(5), 1198–1212. doi:10.1037/0022-3514.83.5.1198
- Singer, M. A. (2026). Nieskrępowana mądrość. W poszukiwaniu odpowiedzi. Łódź: Galaktyka.
- Wang, G., Wang, Y., Gai, X. (2021). A meta-analysis of the effects of mental contrasting with implementation intentions on goal attainment. Frontiers in Psychology, 12, 565202. doi:10.3389/fpsyg.2021.565202