Przejdź do treści
Strona główna » Terapia online czy stacjonarna? Ekran ucina pół ciała, a wyniki terapii zostają podobne

Terapia online czy stacjonarna? Ekran ucina pół ciała, a wyniki terapii zostają podobne

    W metaanalizie badań z losowaniem terapia prowadzona przez wideo zmniejszała objawy depresji praktycznie tak samo jak spotkania w gabinecie: różnica wyniosła g = 0,04, czyli tyle co nic (Giovanetti i wsp., 2022). Ekran ucina jednak sporą część człowieka: nogi, dłonie poza kadrem, oddech, sposób siedzenia. Ten tekst jest o tym, co terapia online traci z ciała, dlaczego mimo to działa i co zrobić, żeby ciało wróciło do sesji.

    Pani Ewa (postać złożona z kilku historii, szczegóły zmienione) po trzeciej sesji online powiedziała, że coś jej przeszkadza i nie wie co. Okazało się, że przez całe spotkanie patrzyła na własną twarz w okienku. Widziała na niej uśmiech, którego wcale nie czuła. „Wyglądam, jakby wszystko było w porządku, a mówię o rozwodzie” – powiedziała. Ta jedna obserwacja dała nam więcej materiału niż poprzednie dwie godziny rozmowy.

    Czy terapia online działa tak samo jak w gabinecie?

    Tak, w badaniach porównujących obie formy wyniki terapii są bardzo podobne. Metaanaliza Giovanetti i współpracowników objęła badania z losowaniem, w których te same metody prowadzono przez wideo albo na żywo. Efekt w depresji był niemal identyczny, a odsetek osób przerywających terapię też się nie różnił.

    Wcześniejszy przegląd Norwooda i współpracowników (2018) dał podobny wniosek co do objawów: terapia przez wideo nie była gorsza od spotkań w gabinecie. Ciekawsza jest druga część tej pracy. Przymierze terapeutyczne, czyli poczucie wspólnej pracy z terapeutą, wypadało przez wideo nieco słabiej (SMD = −0,30), choć wynik był niepewny statystycznie. Innymi słowy: objawy ustępują podobnie, a relacja może potrzebować trochę więcej uwagi.

    Co ekran zabiera z ciała?

    Ekran pokazuje zwykle głowę i ramiona w dwóch wymiarach, a reszta ciała znika z pola widzenia obu stron. Ulrich Schultz-Venrath w książce „Mentalizacja ciała” nazywa to zmianą „międzycielesności”: spotykają się dwa ciała, ale przetworzone przez kamerę i mikrofon.

    W gabinecie terapeuta widzi, że ktoś zakłada nogę na nogę przy jednym temacie, kręci się na krześle przy innym, wzdycha albo nagle sztywnieje. Przez wideo część tych sygnałów ginie, część dociera z opóźnieniem, a część zagłusza tło: kuchenny okap, telewizor, drzwi, za którymi ktoś może słuchać. Schultz-Venrath zauważa też, że niepokój po obu stronach podbija sama technika, bo połączenie potrafi zamrozić obraz w najważniejszym momencie.

    To ma znaczenie, bo emocje zaczynają się w ciele, zanim staną się słowami. Pisałem o tym szerzej w tekście o emocjach zapisanych w ciele. Jeśli połowa ciała jest poza kadrem, trzeba o nią zapytać, a nie liczyć, że sama się pokaże.

    Dlaczego własna twarz na ekranie męczy?

    Bo przez całą rozmowę patrzysz w lustro, a długie patrzenie na siebie przesuwa uwagę z rozmówcy na własny wygląd. W badaniu Fauville i współpracowników (2023) na 9787 osobach zmęczenie wideorozmowami wiązało się z pięcioma mechanizmami. Jednym z nich był niepokój wywołany widokiem własnej twarzy. Kobiety odczuwały go mocniej i to w dużej mierze tłumaczyło, dlaczego były bardziej zmęczone niż mężczyźni.

    W terapii ten efekt działa podwójnie. Z jednej strony rozprasza: zamiast poczuć, co się dzieje w środku, sprawdzasz, jak wyglądasz. Z drugiej, jak w historii pani Ewy, bywa cennym materiałem. Rozjazd między tym, co pokazuje twarz, a tym, co czujesz, jest dokładnie tym, nad czym warto pracować.

    Komu terapia online pomaga bardziej, a komu mniej?

    Dla części osób dystans ekranu jest ulgą, a dla części przeszkodą, i nie da się tego przewidzieć z samej diagnozy. Schultz-Venrath opisuje pacjentów w spektrum autyzmu i osoby z dużą trudnością w rozpoznawaniu emocji, które przez wideo czuły się swobodniej. Brak podawania ręki i fizycznej bliskości zdejmował z nich napięcie, a mówienie z bezpiecznego miejsca w domu ułatwiało otwarcie się.

    Ten sam autor opisuje mężczyznę, który pierwszą grupę online uznał za „doświadczenie pilotażowe” bez żadnych emocji. Dopiero gdy powiedział o tym na głos i usłyszał, że inni czują podobnie, mógł dalej uczestniczyć w spotkaniach przez ekran. Sama rozmowa o tym, jak działa forma, zmieniła jego doświadczenie.

    Wniosek praktyczny: forma terapii jest sprawą do omówienia na początku i w trakcie, a nie decyzją na zawsze. Jeśli zastanawiasz się, czego się spodziewać, zajrzyj do tekstu o pierwszej sesji terapii.

    Infografika: ciało w terapii online. Ekran zabiera dłonie i nogi poza kadrem, oddech i postawę, wspólną przestrzeń oraz uwagę, bo patrzysz na siebie. Możesz oddać: ukryj podgląd swojej twarzy, ustaw szerszy kadr, stałe miejsce i porę, mów o ciele na głos. Wyniki terapii przez wideo są bardzo podobne do spotkań w gabinecie.
    Ciało w terapii online: co zabiera ekran i co możesz oddać.

    Jak przywrócić ciało do sesji online?

    Najprościej: zrobić miejsce na ciało w kadrze i w rozmowie. Kilka rzeczy, które sprawdzają się w praktyce:

    • Ukryj podgląd własnej twarzy. Większość komunikatorów ma opcję „ukryj własny widok”. Terapeuta nadal cię widzi, a ty nie musisz pilnować miny.
    • Odsuń kamerę. Kadr od pasa w górę pokazuje dłonie i ramiona. To dużo więcej informacji niż sama twarz.
    • Stałe miejsce i stała pora. Schultz-Venrath podkreśla, że przy silnym lęku przewidywalność ramy daje poczucie bezpieczeństwa. Jedno krzesło, ten sam pokój, zamknięte drzwi.
    • Słuchawki. Chronią poufność i sprawiają, że głos terapeuty brzmi bliżej.
    • Mów o ciele na głos. „Teraz ściska mnie w gardle” to zdanie, które w gabinecie terapeuta może zauważyć sam, a przez ekran usłyszy tylko od ciebie.
    • Pięć minut przed i po. Nie wskakuj na sesję prosto z pracy i nie wracaj do maili sekundę po rozłączeniu. Ciało potrzebuje przejścia.

    Dobry terapeuta online też jest aktywniejszy niż w gabinecie: częściej pyta o to, co dzieje się w ciele, co kryje się za miną, czy coś przeszkadza w połączeniu. To nie jest nadgorliwość, tylko wyrównywanie tego, co zabiera ekran.

    Czego z tych danych nie wolno wyciągać

    • Że forma nie ma znaczenia dla nikogo. Metaanalizy pokazują średnie. Dla konkretnej osoby różnica może być duża w jedną albo drugą stronę.
    • Że wyniki dotyczą każdego problemu. Najwięcej badań dotyczy depresji, lęku i PTSD. W ostrych kryzysach i przy zagrożeniu życia kontakt na żywo i dostęp do pomocy na miejscu bywa niezbędny.
    • Że słabsze przymierze to fakt. W pracy Norwooda przedział ufności przecinał zero, więc różnica może być mniejsza albo żadna.
    • Że zmęczenie wideorozmowami równa się zmęczeniu terapią. Badanie Fauville dotyczyło spotkań w ogóle, na próbie ochotników, nie sesji terapeutycznych.

    Kompas TSR: pytania do siebie

    • Na skali od 0 do 10: na ile czujesz się obecny w rozmowach przez ekran? Co sprawia, że to nie jest zero?
    • Kiedy ostatnio rozmowa przez wideo była dla ciebie naprawdę bliska? Co było wtedy inaczej: miejsce, pora, kadr, osoba?
    • Gdyby jutrzejsza rozmowa online była o jeden punkt lepsza, po czym byś to poznał w ciele?
    • Co z tego, co działa przy spotkaniach na żywo, da się przenieść do rozmowy przez ekran?

    Jeden mały krok

    Przy najbliższej wideorozmowie wyłącz podgląd własnej twarzy na pierwsze dziesięć minut. Po rozmowie zanotuj jedno zdanie: co zauważyłeś w ciele, kiedy nie musiałeś pilnować miny.

    Prowadzę terapię online i ciało jest w niej stałym tematem: pytam o nie, bo przez ekran nie zawsze je widać. Jeśli chcesz sprawdzić, jak taka forma sprawdzi się u ciebie, umów pierwszą konsultację.

    Najczęstsze pytania

    Czy terapia online jest gorsza od stacjonarnej?
    W badaniach z losowaniem wyniki obu form są bardzo podobne, zwłaszcza w depresji i zaburzeniach lękowych. Różnice zależą bardziej od osoby, problemu i relacji z terapeutą niż od samego ekranu.

    Czy w terapii online da się pracować z ciałem?
    Tak, choć wymaga to więcej słów. Terapeuta częściej pyta o odczucia, a ty częściej je nazywasz. Pomaga szerszy kadr i wyłączony podgląd własnej twarzy.

    Co, jeśli w domu nie mam spokojnego miejsca?
    Część osób łączy się z samochodu, z pustej sali w pracy albo wychodzi na spacer ze słuchawkami. Warto o tym powiedzieć terapeucie na początku, bo bezpieczne miejsce jest częścią terapii, a nie dodatkiem.

    Czy mogę zmienić formę w trakcie terapii?
    Tak. Forma jest umową, którą można omówić i zmienić. Sama rozmowa o tym, jak się czujesz przez ekran, bywa ważnym materiałem.

    Źródła

    • Fauville, G., Luo, M., Queiroz, A. C. M. i wsp. (2023). Video-conferencing usage dynamics and nonverbal mechanisms exacerbate Zoom Fatigue, particularly for women. Computers in Human Behavior Reports, 10, 100271. doi:10.1016/j.chbr.2023.100271
    • Giovanetti, A. K., Punt, S. E. W., Nelson, E.-L., Ilardi, S. S. (2022). Teletherapy versus in-person psychotherapy for depression: A meta-analysis of randomized controlled trials. Telemedicine and e-Health, 28(8), 1077–1089. doi:10.1089/tmj.2021.0294
    • Norwood, C., Moghaddam, N. G., Malins, S., Sabin-Farrell, R. (2018). Working alliance and outcome effectiveness in videoconferencing psychotherapy: A systematic review and noninferiority meta-analysis. Clinical Psychology & Psychotherapy, 25(6), 797–808. doi:10.1002/cpp.2315
    • Schultz-Venrath, U. (2026). Mentalizacja ciała. Wydawnictwo Virgo.

    Jeśli to Twoja sytuacja

    Rozmowa zamiast kolejnego artykułu

    Czytanie pomaga zrozumieć, ale zmiana zaczyna się zwykle w rozmowie. Umów bezpłatne 15 minut i sprawdź, czy mogę pomóc. Bez zobowiązań.

    Z bazy wiedzy: Poczucie własnej wartości – kompletny przewodnik  ·  Jak zbudować pewność siebie – krok po kroku