W norweskim badaniu 139 młodych osób leczonych z powodu zaburzeń lękowych w zwykłych poradniach średnio prawie cztery lata po terapii 53% nie spełniało już kryteriów żadnej z diagnoz, z którymi zaczynało, a wyniki terapii grupowej i indywidualnej nie różniły się istotnie (Kodal i wsp., 2018, „Journal of Anxiety Disorders”). Dla rodzica, który zastanawia się, czy wybrać terapię grupową czy indywidualną, to dobra wiadomość. Oznacza, że nie ma jednej słusznej formy. Jest pytanie, od której zacząć.
Ojciec szesnastolatki opowiada: „Pani w poradni zaproponowała grupę dla młodzieży. Córka powiedziała, że prędzej umrze, niż tam pójdzie. Usłyszałem, że skoro tak się broni, to znaczy, że właśnie tego potrzebuje. Nie wiem, czy ją przekonywać, czy szukać czegoś innego”. Ta postać jest złożona z kilku rozmów i zmieniona tak, żeby nikogo nie dało się rozpoznać.
Czy terapia grupowa działa lepiej niż indywidualna u nastolatków?
W badaniach nad lękiem u dzieci i młodzieży obie formy dawały podobne wyniki, także po kilku latach.
W tym samym norweskim projekcie odsetek osób, które przerwały terapię, wyniósł 14,4% i również nie różnił się między grupą a spotkaniami indywidualnymi (Wergeland i wsp., 2015). Wynik długoterminowy miał jednak jeden ważny wyjątek: młodzi, u których głównym problemem był lęk społeczny, mieli mniejsze szanse na wyzdrowienie niż osoby z lękiem separacyjnym czy uogólnionym (Kodal i wsp., 2018). To właśnie ta grupa najczęściej jest samotna i to jej najczęściej proponuje się grupę.
U dorosłych z lękiem społecznym obraz jest trochę inny. W dużej sieciowej metaanalizie 101 badań i ponad 13 tysięcy osób indywidualna terapia poznawczo-behawioralna miała większy efekt niż grupowa w porównaniu z listą oczekujących, a tylko ona wyraźnie wygrywała z placebo psychologicznym (Mayo-Wilson i wsp., 2014). Tego nie da się wprost przenieść na nastolatków, ale warto o tym pamiętać, zanim ktoś powie, że grupa jest „zawsze lepsza”.
Co daje terapia grupowa, czego nie da gabinet jeden na jeden?
Daje trening relacji na żywo: kontakt z rówieśnikami, ich informację zwrotną i doświadczenie, że inni mają podobnie.
W gabinecie terapeuta z założenia jest akceptujący. W grupie odtwarzają się mechanizmy z prawdziwego życia: ktoś przerywa, ktoś się nudzi, ktoś mówi coś, co zaboli. Nastolatek może to przeżyć w miejscu, w którym obok są terapeuci, i od razu przećwiczyć inną reakcję. Do tego dochodzi coś, czego nie zastąpi żadna rozmowa z dorosłym: zobaczenie, że nie jest się jedyną osobą, która boi się odezwać na forum klasy.
Kiedy lepiej zacząć od terapii indywidualnej?
Gdy lęk jest tak silny, że samo wejście do sali byłoby przeżyciem nie do zniesienia, i gdy za wycofaniem stoi przemoc, trauma albo kryzys.
- Bardzo wysoki lęk na starcie. Jeśli nastolatek nie jest w stanie odezwać się nawet w małym gronie, zaczyna się zwykle od spotkań indywidualnych, a grupa przychodzi później.
- Doświadczenie przemocy rówieśniczej. Dla dziecka dręczonego przez grupę kolejna grupa może być na początku zbyt podobna do tego, co je zraniło.
- Objawy depresji albo myśli o zrobieniu sobie krzywdy. Wtedy pierwsza jest ocena bezpieczeństwa i indywidualny plan.
- Grupa jako most. Spotkania indywidualne mogą przygotować nastolatka do grupy, a nie ją zastępować.

Czy opór nastolatka przed grupą oznacza, że właśnie jej potrzebuje?
Nie zawsze. Opór jest informacją o tym, jak przygotować terapię, a nie dowodem, że trzeba ją przeforsować.
W wywiadzie dla „Wysokich Obcasów” terapeutka grupowa Anna Gryczewska-Jowsa mówi, że to, jak nastolatek broni się przed grupą, bywa dla niej diagnostyczne. To cenna obserwacja kliniczna: lęk społeczny z natury każe unikać właśnie tego, co pomaga. Dane dodają do niej jednak ważne zastrzeżenie. W norweskim badaniu przerwanie terapii najlepiej przewidywało to, że dziecko nisko oceniało jej sensowność, i to zarówno na początku, jak i później (Wergeland i wsp., 2015). Nastolatek przekonany „na siłę”, który nie wierzy w sens spotkań, częściej z nich rezygnuje.
W terapii skoncentrowanej na rozwiązaniach mówimy w takiej sytuacji, że młody człowiek jest na razie „gościem”: przyszedł, bo ktoś go przysłał, a nie dlatego, że czegoś chce. Z gościem nie zaczyna się od zadań. Zaczyna się od pytania, co musiałoby się wydarzyć, żeby to spotkanie było dla niego choć trochę warte czasu. Czasem odpowiedź brzmi: „żeby rodzice przestali mi truć”. To też jest cel, od którego da się zacząć.
Co zrobić, gdy nastolatek odmawia każdej formy pomocy?
Zacznij od pomocy dla siebie jako rodzica, bo zmiana po twojej stronie też zmienia sytuację dziecka.
Przy lęku dzieci jest dobrze przebadana forma pracy, w której terapeuta w ogóle nie spotyka się z dzieckiem, tylko pomaga rodzicom przestać nieświadomie podtrzymywać unikanie. Opisałem ją w tekście o tym, że najlepiej przebadany sposób pomocy dziecku, które boi się szkoły, nie dotyczy dziecka. Odmowa nastolatka nie zamyka więc drogi. Zmienia tylko to, kto pierwszy przychodzi na konsultację.
Jak wybrać grupę albo terapeutę dla nastolatka?
Zapytaj o konsultację kwalifikacyjną, skład i zasady grupy oraz o to, jak terapeuta kontaktuje się z rodzicami.
- Czy przed grupą jest spotkanie indywidualne, na którym terapeuta ocenia, czego dziecko potrzebuje?
- Kto jest w grupie: wiek, liczba osób, rodzaj trudności?
- Jakie są zasady poufności i co terapeuta przekazuje rodzicom?
- Co się dzieje, gdy nastolatek po kilku spotkaniach chce zrezygnować?
Pamiętaj też, że osoba terapeuty bywa ważniejsza niż nurt czy forma. Dlaczego tak jest, opisałem w tekście o tym, po czym poznać dobrego terapeutę.
Czego z tych danych nie wolno wyciągać
- Że forma nie ma żadnego znaczenia. Podobne średnie wyniki w grupie nie mówią, która forma będzie lepsza dla konkretnego nastolatka.
- Że wyniki dotyczą każdej terapii. Badania norweskie dotyczyły ustrukturyzowanej terapii poznawczo-behawioralnej lęku, prowadzonej według podręcznika. Nie da się ich wprost przenieść na inne nurty.
- Że to badanie z losowaniem po latach. Obserwacja po czterech latach była badaniem kontrolowanym, ale część uczestników nie wzięła w niej udziału, a w międzyczasie młodzi mogli korzystać z innej pomocy.
- Że wnioski o dorosłych dotyczą nastolatków. Przewaga terapii indywidualnej w metaanalizie Mayo-Wilsona dotyczyła dorosłych z lękiem społecznym.
Kompas TSR: pytania przed wyborem formy pomocy
- Cel dziecka. Co nastolatek sam chciałby, żeby się zmieniło, nawet jeśli brzmi to inaczej niż twój cel?
- Wyjątki. W jakich sytuacjach z rówieśnikami radzi sobie choć trochę lepiej: w małej grupie, przy wspólnym zadaniu, online?
- Skala gotowości. Na ile, od 0 do 10, jest gotowy spróbować spotkania z terapeutą? Co sprawiłoby, że byłby o punkt wyżej?
- Mały krok. Jaka najmniejsza forma pomocy byłaby dla niego do przyjęcia: jedno spotkanie, rozmowa online, konsultacja, na którą najpierw pójdziesz ty?
Jeden mały krok
Zamiast pytać nastolatka, czy pójdzie na terapię, zapytaj, na jakich warunkach byłby gotowy spróbować jednego spotkania. Wybór formy, terminu albo tego, czy na początku będzie z tobą, czy sam, oddaje mu część kontroli. A to zwykle zmniejsza opór bardziej niż najlepsze argumenty.
Jeśli jesteś rodzicem i nie wiesz, od czego zacząć, umów konsultację online. Pomogę ci ocenić, czy lepszy będzie start indywidualny, grupa, czy na początek praca z tobą. Termin wybierzesz na stronie kontakt.
Najczęstsze pytania
Czy terapia grupowa jest tańsza od indywidualnej?
Zwykle pojedyncze spotkanie grupowe kosztuje mniej, ale grupy trwają często dłużej i mają stały cykl. Warto porównać koszt całego procesu, a nie jednego spotkania.
Czy nastolatek może chodzić na grupę i na terapię indywidualną jednocześnie?
Tak, i bywa to dobre połączenie. Ważne, żeby terapeuci wiedzieli o sobie nawzajem i żeby nie było to dla dziecka zbyt dużym obciążeniem czasowym.
Ile trwa terapia grupowa dla młodzieży?
To zależy od programu. W badaniach nad lękiem często stosowano około dziesięciu spotkań, a grupy rozwojowe i interpersonalne trwają zwykle dłużej. O długości warto rozmawiać na konsultacji kwalifikacyjnej.
Co zrobić, gdy po kilku spotkaniach grupy nastolatek chce zrezygnować?
Najpierw porozmawiaj z nim i z terapeutą o tym, co konkretnie było trudne. Czasem wystarczy zmiana formy, a czasem warto wrócić na kilka spotkań indywidualnych i spróbować grupy później.
Źródła
- Kodal, A., Fjermestad, K., Bjelland, I. i wsp. (2018). Long-term effectiveness of cognitive behavioral therapy for youth with anxiety disorders. Journal of Anxiety Disorders, 53, 58–67. doi:10.1016/j.janxdis.2017.11.003
- Wergeland, G. J., Fjermestad, K. W., Marin, C. E. i wsp. (2015). Predictors of dropout from community clinic child CBT for anxiety disorders. Journal of Anxiety Disorders, 31, 1–10. doi:10.1016/j.janxdis.2015.01.004
- Mayo-Wilson, E., Dias, S., Mavranezouli, I. i wsp. (2014). Psychological and pharmacological interventions for social anxiety disorder in adults: A systematic review and network meta-analysis. The Lancet Psychiatry, 1(5), 368–376. doi:10.1016/S2215-0366(14)70329-3
- Pągowska, E. (2026). Samotny nastolatek. Rozmowa z Anną Gryczewską-Jowsą. „Wysokie Obcasy”, 16.10.2026.
