Przejdź do treści
Strona główna » Odbudowa zaufania po zdradzie. Najwięcej zależy od tego, co dzieje się po ujawnieniu

Odbudowa zaufania po zdradzie. Najwięcej zależy od tego, co dzieje się po ujawnieniu

    Cztery miesiące temu Ania znalazła wiadomości w telefonie męża. Tomek zakończył romans tego samego dnia, przeprosił, zgodził się na terapię. Teraz siedzą naprzeciwko siebie i on mówi zmęczonym głosem: „Przeprosiłem już sto razy. Ile jeszcze?”. Ania odpowiada, że nie wie. Wie tylko, że o drugiej w nocy znowu nie śpi i układa w głowie pytania, na które już słyszała odpowiedź. Oboje chcą zostać razem. Żadne z nich nie rozumie, dlaczego to trwa tak długo.

    Opis jest kompozycją kilku sytuacji z gabinetu, zmienioną tak, żeby nie dało się rozpoznać żadnej osoby.

    Czy da się odbudować zaufanie po zdradzie? Badania dają odpowiedź, która jest jednocześnie bardziej optymistyczna i bardziej wymagająca, niż się zwykle słyszy. Da się, ale wynik w dużej mierze rozstrzyga się nie w chwili zdrady, tylko w tym, co dzieje się po niej.

    Dwie ścieżki po zdradzie

    David Atkins i współpracownicy przeanalizowali dane ze 134 par, które wzięły udział w badaniu z losowym przydziałem do dwóch rodzajów terapii par. W 19 z nich doszło do zdrady. Te pary zaczynały terapię w gorszym stanie niż pozostałe, ale te, w których romans został ujawniony przed terapią albo w jej trakcie, poprawiały się w niej szybciej niż pary bez zdrady.

    Pięć lat później Rebeca Marín, Andrew Christensen i David Atkins sprawdzili, co się z tymi parami stało. Rozwiodło się 23% par bez zdrady, 43% par, w których zdrada została ujawniona, i 80% par, w których pozostała tajemnicą. Najciekawszy jest jednak inny wynik. Pary po zdradzie, które pozostały razem, po pięciu latach nie różniły się zadowoleniem ze związku od par, w których zdrady nie było. Autorzy opisują dwie ścieżki: część par dalej się poprawia i z czasem nie da się jej odróżnić od pozostałych, a część wyraźnie się rozpada.

    Zdrada nie jest więc wyrokiem. Nie jest też czymś, co mija samo, jeśli tylko się przeczeka.

    Dlaczego pytania wracają o drugiej w nocy

    Tomek traktuje kolejne pytania Ani jako dowód, że jego przeprosiny nie działają. W rzeczywistości te pytania mówią coś innego. Kristina Coop Gordon, Donald Baucom i Douglas Snyder opisują odkrycie zdrady jako traumę relacyjną. Rozpada się nie tylko obraz partnera, ale też przekonania, na których stało poczucie bezpieczeństwa: że wiem, z kim żyję, i że potrafię ocenić, komu ufać. Stąd natrętne myśli, czujność, sprawdzanie i potrzeba wracania do szczegółów. To reakcje znane z psychotraumatologii, a nie złośliwość ani „rozdrapywanie”.

    W ich modelu powrót do równowagi ma trzy etapy. Pierwszy to zmierzenie się ze skutkami: ustabilizowanie codzienności i opanowanie burzy emocji. Drugi to szukanie znaczenia: zrozumienie, jak doszło do zdrady, co działo się w związku i w osobie, która zdradziła. Trzeci to ruszenie dalej, czyli decyzja, jak żyć z tym, co się stało, razem albo osobno. W ich niewielkim badaniu sześć par przeszło terapię opartą na tym modelu. U większości spadło napięcie emocjonalne i poprawiła się ocena związku, a osoby zranione deklarowały większe wybaczenie.

    Zrozumienie nie oznacza usprawiedliwienia. Etap znaczenia nie służy temu, żeby osoba zdradzona uznała, że „sama jest sobie winna”. Służy temu, żeby zdrada przestała być niepojętym wydarzeniem, które może się powtórzyć w każdej chwili bez ostrzeżenia.

    Infografika: odbudowa zaufania po zdradzie w trzech etapach. 1. Skutki: ustabilizować codzienność, przetrwać burzę emocji. 2. Znaczenie: zrozumieć, jak do tego doszło, co nie znaczy usprawiedliwić. 3. Ruszyć dalej: zdecydować, jak żyć z tym, co się stało. Po pięciu latach od terapii par rozwiodło się 23% par bez zdrady, 43% par ze zdradą ujawnioną i 80% par ze zdradą ukrytą.
    Zaufanie po zdradzie odbudowuje się etapami. Najczęściej rozpadały się pary, w których zdrada pozostała tajemnicą. Opracowanie na podstawie Gordon, Baucom i Snyder 2004 oraz Marín, Christensen i Atkins 2014.

    Co należy do osoby, która zawiodła

    Najczęstszy błąd po stronie osoby, która zdradziła, to oczekiwanie, że przeprosiny zamkną sprawę. Przeprosiny otwierają drogę, ale zaufania nie przywraca się słowami. Przywraca się je powtarzalnym zachowaniem, które druga osoba może sprawdzić. Dlaczego po kłamstwie słowa ważą mniej niż po zwykłym błędzie, opisuję w tekście „Jak odbudować zaufanie”. W praktyce oznacza to kilka rzeczy.

    Przejrzystość bez wyznaczania terminu. Odpowiadanie na pytania także wtedy, gdy padają dziesiąty raz. Zdanie „mówiłem ci już” brzmi dla osoby zranionej jak „przestań mnie męczyć swoim bólem”.

    Odpowiedzialność bez „ale”. „Zrobiłem to, bo w domu było zimno” przenosi ciężar na partnerkę. Rozmowa o tym, co działo się w związku, jest potrzebna, tylko jej miejsce jest w etapie znaczenia, a nie w przeprosinach.

    Własna praca z wstydem. Osoba, która zdradziła, często chce jak najszybciej zamknąć temat, bo każda rozmowa wywołuje wstyd. Ukrywanie i unikanie podtrzymują jednak wstyd zamiast go zmniejszać, o czym piszę w tekście „Wstyd każe się ukryć”. A w związku po zdradzie unikanie wygląda dokładnie jak kolejna tajemnica.

    Co należy do osoby zranionej

    Osoba zdradzona nie ma obowiązku wybaczyć ani zostać. Ma prawo do własnego tempa i do decyzji, której nikt za nią nie podejmie. Ma też coś, czego nie da się przenieść na partnera: własną decyzję, czy i kiedy da drugiej osobie szansę na pokazanie zmiany. Zaufanie nie wraca od razu w całości. Wraca w małych porcjach, w których człowiek próbuje znowu na czymś polegać i sprawdza, czy to wytrzymało.

    Warto też odróżnić czujność po zdradzie od zazdrości, która towarzyszy związkowi niezależnie od faktów. Pierwsza jest zrozumiałą reakcją na realne zranienie i z czasem słabnie, gdy pojawiają się dowody zmiany. Druga, opisana w tekście o zazdrości w związku, nie ustępuje nawet wtedy, gdy wszystko się zgadza.

    Czego z tych liczb nie wolno zrobić

    Po pierwsze, nie wolno traktować procentów jako prognozy dla konkretnej pary. Badanie dotyczyło zaledwie 19 par po zdradzie, a w grupie ze zdradą ukrytą było ich pięć. Rozwiodły się cztery z nich. To wyraźny sygnał, ale na tak małej grupie łatwo o przypadek.

    Po drugie, były to pary, które same zgłosiły się na terapię, były małżeństwami i miały motywację do pracy nad związkiem. Wyniki nie mówią wiele o parach, które nie szukają pomocy.

    Po trzecie, związek ujawnienia z lepszym wynikiem nie musi oznaczać, że to samo ujawnienie ratuje związek. Możliwe, że pary, w których jest więcej uczciwości i zaangażowania, częściej też mówią prawdę.

    Po czwarte, ten tekst nie dotyczy sytuacji, w których zdrada jest jednym z wielu sposobów krzywdzenia, a obok niej pojawiają się przemoc, kontrola czy upokarzanie. Wtedy pytanie nie brzmi „jak odbudować zaufanie”, tylko „jak zadbać o swoje bezpieczeństwo”. Więcej piszę o tym w tekście o trauma bondingu. Nie każda terapia par musi też kończyć się ratowaniem związku, o czym przeczytasz w tekście „Terapia par nie zawsze musi ratować związek”.

    Kompas TSR: jak mierzyć odbudowę, która trwa miesiącami

    Skala. Na skali od 0 do 10, gdzie 0 oznacza „nie wierzę w ani jedno słowo”, a 10 „ufam na tyle, żeby przestać sprawdzać”, gdzie jesteś dzisiaj? Pytanie dla obojga partnerów osobno. Odpowiedź mówi więcej niż ogólne „jest lepiej” albo „nic się nie zmienia”.

    O jeden punkt wyżej. Co konkretnie musiałoby się wydarzyć, żeby było o jeden punkt więcej? Nie „żeby wszystko wróciło”, tylko jedna rzecz widoczna z zewnątrz. Na przykład: „żeby sam powiedział, że dzwoniła, zanim zobaczę to w telefonie”. Taka odpowiedź daje osobie, która zawiodła, coś, co naprawdę może zrobić.

    Wyjątki. Czy był w ostatnich tygodniach dzień, w którym ufałaś choć trochę bardziej? Co on wtedy zrobił? Co ty zrobiłaś? Wyjątki pokazują, że zaufanie nie stoi w miejscu, nawet gdy noc o drugiej wydaje się taka sama jak miesiąc temu.

    Miejsce na rozmowę o zdradzie. Gdy zdrada zajmuje każdą rozmowę, wyczerpuje oboje. Gdy żadnej, osoba zraniona zostaje sama z pytaniami. Pomaga ustalony czas, na przykład pół godziny dwa razy w tygodniu, w którym pytania są mile widziane, a poza nim wolno zapisywać je na kartce zamiast zadawać o północy.

    Preferowana przyszłość. Wyobraźcie sobie, że za rok zaufanie jest na tyle odbudowane, na ile się da. Po czym to poznacie? Co będziecie robić w zwykły wtorek, czego dziś nie robicie? Odpowiedzi często bardziej przypominają o tym, po co to wszystko, niż jakakolwiek rozmowa o przeszłości.

    Jeden mały krok

    Jeśli to ty zawiodłeś albo zawiodłaś, zapytaj dziś partnera: „Co mógłbym zrobić w tym tygodniu, żeby było ci odrobinę łatwiej mi wierzyć?”. Zapisz odpowiedź i zrób dokładnie to, bez dodawania niczego od siebie. Jeśli to ty zostałaś zraniona albo zostałeś zraniony, zauważ jeden moment w tym tygodniu, w którym coś się zgodziło. Nie musisz jeszcze nic z nim robić. Wystarczy, że go zauważysz.

    Odbudowa zaufania po zdradzie to jedna z najtrudniejszych rzeczy, z jakimi para może się zmierzyć, i rzadko udaje się ją przejść bez wsparcia. Pracuję z parami i z osobami, które próbują zdecydować, co dalej, także wtedy, gdy druga strona nie chce przyjść na terapię. Spotkania odbywają się online, więc łatwiej znaleźć na nie czas i miejsce. Jeśli w waszym związku chodzi raczej o codzienne rozminięcia niż o zdradę, zajrzyj do tekstu o naprawie po kłótni. Umów się na pierwszą rozmowę.

    Źródła

    • Atkins, D. C., Eldridge, K. A., Baucom, D. H., Christensen, A. (2005). Infidelity and behavioral couple therapy: optimism in the face of betrayal. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 73(1), 144–150. doi:10.1037/0022-006X.73.1.144
    • Gordon, K. C., Baucom, D. H., Snyder, D. K. (2004). An integrative intervention for promoting recovery from extramarital affairs. Journal of Marital and Family Therapy, 30(2), 213–231. doi:10.1111/j.1752-0606.2004.tb01235.x
    • Marín, R. A., Christensen, A., Atkins, D. C. (2014). Infidelity and behavioral couple therapy: relationship outcomes over 5 years following therapy. Couple and Family Psychology: Research and Practice, 3(1), 1–12. doi:10.1037/cfp0000012

    Jeśli to Twoja sytuacja

    Rozmowa zamiast kolejnego artykułu

    Czytanie pomaga zrozumieć, ale zmiana zaczyna się zwykle w rozmowie. Umów bezpłatne 15 minut i sprawdź, czy mogę pomóc. Bez zobowiązań.

    Z bazy wiedzy: Poczucie własnej wartości – kompletny przewodnik  ·  Jak zbudować pewność siebie – krok po kroku